عقلى و فكرى قابل اعتماد و اطمينان است . مسائل الهى دورترين مسائل از محسوسات و مشهودات است . در اين مسائل سخن دربارهء آن سوى مرز ماديات است و همين كافى است كه گروهى را در اعتبار و ارزش اين علم به ترديد وادارد . بگذريم از مادّيون كه به بهانهء اينكه ماوراء طبيعت را در طبيعت لمس نكرده‌اند منكر شده‌اند ، ديگران هم كه تا اين حد منحط فكر نمىكنند چندان به ارزش و اعتبار اين علم اعتراف ندارند . گروهى رموز مربوط به ماوراء الطبيعه را آنچنان مجهول و كشف ناشدنى مىدانند كه مدعى شده‌اند بشر براى هميشه بايد از حل معماى ماوراء الطبيعه چشم بپوشد و نفيا و اثباتا از اظهار نظر خوددارى نمايد . از نظر اين گروه ، دست عقل كوتاه است و خرماى معرفت بر نخيل . اين گروه را در اصطلاح « لا ادريّون » و احياناً « شكّاكان » مىخوانند . گروهى ديگر اين راه را رفتنى و اين در را گشودنى مىدانند ولى پاى استدلال را در اين راه چوبين و غير مطمئن ، و سلوك عقلى و فكرى را غير محتاطانه تلقى مىنمايند . اينان فقط دل را مركب خداى و يگانه « رهنورد باديه پيما » مىشمارند و تنها سلوك مطمئن را سلوك قلبى مىدانند نه سلوك عقلى . عرفا از اين نظر دفاع مىكنند . گروهى ديگر مىگويند : « اين التّراب و ربّ الارباب » بشر اين موجود خاكى و زمينى كجا و سير و سلوك عقلى يا قلبى در وادى سهمگين ماوراء حس كجا ؟ مسائل الهى همه آسمانى است و خبر آسمان را منحصرا از خود آسمان بايد شنيد . ما دربارهء خدا و صفات ثبوتيّه و سلبيّهء خدا و اينكه چه صفتى را مىتوان به او نسبت داد و چه صفتى را نتوان به او نسبت داد چيزى نمىدانيم و نمىتوانيم بدانيم . ما واقعاً نمىتوانيم با عقل خود بفهميم كه چطور مىشود يك موجودى خدا باشد يعنى چيزى او را به وجود نياورده باشد ، و همچنين نمىتوانيم با عقل خود بفهميم كه خدا يكى است يا بيش از يكى ؟ بسيط است يا مركّب ؟ جسم است يا جسم نيست ؟ به نحوى از انحاء عضو و جارحه دارد يا ندارد ؟ بر چيزى قرار گرفته است يا نه ؟ خواب و بيدارى دارد يا نه ؟ حركت و انتقال دارد يا نه ؟ همهء اينها و امثال اينها مجهولاتى است براى بشر و جز از راه خبر آسمانى نبايد عقيده‌اى در اين گونه مسائل اتخاذ كرد ، دربارهء همه اينها بدون چون و چرا و بدون حق نظر يعنى بدون دخالت دادن منطق و استدلال بايد